İHD Merkezi Hapishaneler Komisyonu 2025 yılı cezaevi hak ihlalleri raporunu açıkladı. Raporda 24 bin 207 hak ihlali, 2 bin 945 işkence ve kötü muamele vakasının yaşandığı belirtildi.
İHD Merkezi Hapishaneler Komisyonu tarafından hazırlanan ve 2025 yılı Türkiye cezaevlerinde yaşanan hak ihlalleri raporunu derneğin Batman Şube yapılan toplantı ile kamuoyuna açıklandı. Raporu, İHD Merkezi Hapishane Komisyonu Eşsözcüsü Nazlı Turan okudu.
Cezaevlerinde raporlanan bulgular sonucunda, insan onuruyla bağdaşmayan, sistematik ve süreklilik arz eden ağır hak ihlallerinin 2025 yılı boyunca da devam ettiğini belirten Nazlı Turan, “Yıl boyunca Genel Merkezimize, şubelerimize ve bölge temsilciliklerimize toplam 889 başvuru yapılmış; başvurular sonucunda en az 24 bin 207 hak ihlali tespit edilmiştir” dedi.
‘2 BİN 945 İŞKENCE VAKASI TESPİT EDİLDİ’
İHD’ye yıl boyunca yapılan başvurular kapsamında, işkence ve kötü muamele alanında toplam 2 bin 945 hak ihlali tespit edildiğini kaydeden Nazlı Turan, “Kayıtlara geçen ihlaller; darp, tehdit, hakaret ve provokatif tutumların yanı sıra ajanlık dayatması ve tecrit uygulamalarını kapsamaktadır. Elde edilen veriler; özellikle kuruma ilk girişte, oda aramalarında ve hastane/adliye sevkleri esnasında uygulanan çıplak arama, ayakta tekmil verdirme, telefonda tekmil, askeri nizamda yürütme dayatması ve baskın aramalarda kişisel eşyaların dağıtılması gibi uygulamaların sistematik biçimde sürdürüldüğünü göstermektedir” diye konuştu.
CEZAEVLERİNDE 1001 TUTSAK YAŞAMINI YİTİRDİ
Adalet Bakanlığı ve Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün hapishanelerde yaşamını yitiren tutsaklara ilişkin düzenli ve şeffaf veri paylaşmadıklarını belirten Nazlı Turan, “6 Mayıs 2026 tarihli TBMM Birleşim tutanaklarına yansıyan resmi bilgilere göre; 2025 yılı içerisinde hapishanelerde 792’si hükümlü, 77’si tutuklu olmak üzere 869’u doğal, 132’si ise kaza veya izin süreçlerinde olmak üzere toplam 1.001 mahpus yaşamını yitirmiştir. Ayrıca 1 Ocak – 6 Mayıs 2026 tarihleri arasında 26 mahpusun intihar ettiği ve bunlardan 14’ünün psikiyatrik ilaç kullandığı resmi makamlarca beyan edilmiştir” ifadelerini kullandı.
‘GEREKLİ ÖNLEMLER ALINMADI’
Tespit edilen yaşam hakkı ihlallerinin önemli bir bölümünün ağır kronik hastalıkların tedavi edilmemesi ve hastane sevklerinin geciktirilmesi ile sağlıksız barınma koşulları gibi ağır ihmaller zinciri sonucunda meydana geldiğini aktaran Nazlı Turan, “Bunun yanı sıra tecrit rejiminin yarattığı psikolojik tahribat, şüpheli ölümler ve intihar vakaları kaygı verici boyuta ulaşmıştır. Ailelerin ve avukatların tüm uyarılarına, nakil ve tedavi taleplerine rağmen gerekli önlemler alınmamış; bazı vakalarda mahpuslar yaşamını yitirinceye kadar hücrelerde tutulmuştur” ifadelerini kullandı.
335’i AĞIR, BİN 412 HASTA TUTSAK
Nazlı Turan, “İHD’nin Nisan 2025 tarihinden bu yana tespit ettiği verilere göre Türkiye hapishanelerinde en az bin 412 hasta mahpus bulunmaktadır; bunlardan 335’i ağır hasta statüsündedir. Ağır hasta mahpusların durumuna bakıldığında; 230 mahpusun tek başına yaşamını sürdüremez halde olduğu, 105 mahpusun bakımı için sürekli desteğe ihtiyaç duyduğu ve 188 mahpusun hastalığının seyri gereği düzenli tıbbi gözetim altında tutulması gerektiği görülmektedir, Adli Tıp Kurumu’nun (ATK) verdiği raporlar bilimsel ve hukuki kriterlerden uzak raporlardır” dedi.
TALEPLER
Cezaevlerinde insan onuruna yaraşır koşulların sağlanması ve hak ihlallerinin son bulması çağrısında bulunan Nazlı Turan, talepleri şu şekilde sıraladı:
*Hapishanelerde işkence ve kötü muameleye derhal son verilmeli; sorumlular hakkında etkili, bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütülerek cezasızlık politikasına son verilmelidir.
*Çıplak arama, ayakta sayım/tekmil, kameralı mahremiyet ihlalleri ve insan onurunu zedeleyen tüm arama ile güvenlik uygulamalarına derhal son verilmelidir.
*Mahpusların yaşam ve sağlık hakkı güvence altına alınmalı; hasta mahpusların tedaviye erişimi sağlanmalı, hapishane koşullarında tedavisi mümkün olmayanların infazı derhal ertelenmelidir.
*Hapishanelerde yeterli, nitelikli ve bağımsız sağlık hizmeti sunulmalı; kelepçeli muayene ve insan onuruna aykırı sevk uygulamaları kaldırılmalıdır.
*Ağır tecrit ve izolasyon uygulamalarına derhal son verilmeli; tecrit esasına dayanan Yüksek Güvenlikli, S Tipi ve R Tipi hapishaneler kapatılarak insan onuruna uygun infaz koşulları sağlanmalıdır.
*Mahkemelerin yerine geçerek mahpusların tahliyelerini keyfî biçimde engelleyen İdare ve Gözlem Kurulları kaldırılmalı; infaz rejimi hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine uygun şekilde yeniden düzenlenmelidir.
*Disiplin soruşturmaları ve disiplin cezalarının keyfî biçimde uygulanmasına son verilmeli; bu mekanizmalar mahpusların temel haklarını sınırlandırmanın ve hak aramayı engellemenin bir aracı olmaktan çıkarılmalıdır.
*Sürgün niteliğindeki sevk uygulamalarına son verilmeli; mahpusların ailelerine yakın hapishanelere nakil talepleri karşılanmalıdır.
*Mahpusların adil yargılanma, savunma ve etkili başvuru haklarının kullanılmasının önündeki tüm engeller kaldırılmalı; avukatlarıyla gizlilik esasına uygun biçimde görüşme hakları güvence altına alınmalıdır.
*Mahpusların haberleşme, ifade, eğitim, anadilde haberleşme ve bilgiye erişim haklarına yönelik keyfî kısıtlamalara ve kitap kotalarına son verilmelidir.
*Mahpuslara yönelik ayrımcı uygulamalara son verilmeli; dil, kimlik, cinsiyet, cinsiyet kimliği, cinsel yönelim, siyasi görüş, uyruk veya herhangi bir nedenle ayrımcılık yapılmaksızın tüm mahpusların haklardan eşit biçimde yararlanması güvence altına alınmalıdır.
*Kadın mahpusların toplumsal cinsiyete duyarlı infaz koşullarında tutulmaları sağlanmalı; hijyen ürünlerine ücretsiz erişimleri, cinsel ve üreme sağlığı hizmetleri ile gebelik ve annelik dönemine özgü ihtiyaçları eksiksiz karşılanmalı, toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılık ve şiddete karşı etkin koruma sağlanmalıdır.
*LGBTİ+ mahpusların ayrımcılık, kötü muamele ve şiddete karşı etkin biçimde korunması sağlanmalı; güvenli barınma, sağlık hizmetlerine erişim ve diğer temel haklardan eşit biçimde yararlanmaları güvence altına alınmalıdır.
*Çocuk hapishaneleri kapatılmalı; çocuk adalet sistemi çocuğun üstün yararı ve onarıcı adalet ilkeleri doğrultusunda yeniden düzenlenmelidir.
*Yabancı mahpusların tercüman desteğine, hukuki yardıma, konsolosluk hizmetlerine ve sağlık hizmetlerine etkin erişimleri sağlanmalı; dil ve uyruk temelinde ayrımcı uygulamalara son verilerek temel haklardan eşit biçimde yararlanmaları güvence altına alınmalıdır.
*Mahpusların yeterli ve sağlıklı beslenme, temiz su, hijyen ürünleri ve diğer temel ihtiyaçlara erişimi güvence altına alınmalı; kantin fiyatları denetlenmeli ve ekonomik nedenlerle temel ihtiyaçlardan yoksun bırakılmalarına son verilmelidir.
*Hapishanelerde meydana gelen ölüm ve intihar vakaları hakkında etkili, bağımsız ve tarafsız soruşturmalar yürütülmeli; kamuoyu düzenli ve şeffaf biçimde bilgilendirilmelidir.
*Hapishaneler, İşkenceye ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşme’ye Ek Seçimlik Protokolü standartlarına uygun bağımsız, tarafsız ve etkili ulusal önleme ve denetim mekanizmalarının düzenli denetimine açılmalıdır.
