Petrol fiyatları ekim zirvesinden yüzde 32 gerilerken Avrupa’da motorin yalnızca yüzde 11 ucuzladı. Uluslararası Enerji Ajansına göre motorin savaş öncesine kıyasla yüzde 77 pahalı; arz fazlasına rağmen rafine yakıt sıkışıklığı sürüyor.
Küresel petrol piyasasında fiyatlar gerilerken akaryakıt ürünlerinde aynı ölçüde ucuzlama yaşanmıyor. Uluslararası Enerji Ajansının 13 Kasım’da yayımladığı Petrol Piyasası Raporu, ham petrol ile motorin fiyatları arasındaki dikkat çekici farkı ortaya koydu. Küresel petrol arzının yeniden talebi aşmaya başlamasına rağmen rafinerilerde üretilen motorinin arzı sınırlı kalıyor. Bu durum, petrol fiyatlarındaki düşüşün akaryakıt maliyetlerine yansımasını zorlaştırıyor.
Petrol 136 dolardan 93 dolara geriledi
Uluslararası Enerji Ajansının verilerine göre Kuzey Denizi fiziksel ham petrol göstergesi, 8 Ekim’de ulaştığı 136 dolar seviyesinden yaklaşık 93 dolara geriledi.
Böylece petrol fiyatları beş haftalık dönemde yüzde 32 düşüş kaydetti.
Fiyatlardaki gerilemede Basra Körfezi ülkelerinin petrol ihracatını artırması, küresel arzın toparlanması ve talepteki zayıflık etkili oldu.
Ancak petrol fiyatları, ABD ile İran arasında savaşın başlamasından önceki seviyelerin hâlâ yaklaşık 22 dolar üzerinde bulunuyor.
Motorin yalnızca yüzde 11 ucuzladı
Ham petroldeki sert gerilemeye karşılık Avrupa’daki motorin fiyatları aynı dönemde yalnızca yüzde 11 düştü.
Uluslararası piyasada motorinin varil eşdeğeri fiyatı yaklaşık 180 dolar seviyesinde bulunuyor. Bu tutar, savaş öncesine göre yüzde 77 daha yüksek.
Ham petrolün varil fiyatı ile rafinerilerde işlenmiş motorinin fiyatı arasındaki fark, akaryakıt piyasasındaki arz sıkıntısının devam ettiğini gösteriyor.
Motorinin fiyatı yalnızca ham petrol maliyetinden oluşmuyor. Rafineri kapasitesi, ürün stokları, taşımacılık giderleri ve bölgesel talep de fiyatlar üzerinde belirleyici oluyor.
Bu nedenle ham petrol fiyatlarında yaşanan düşüş, motorine aynı oranda yansımayabiliyor.
Küresel petrol piyasasında arz fazlası başladı
Rapora göre dünya petrol arzı ekim ayında günlük 2,3 milyon varil artarak 105,4 milyon varile ulaştı.
Basra Körfezi ülkelerinin ihracatındaki toparlanma, arz artışının başlıca nedenlerinden biri oldu.
Uluslararası Enerji Ajansı, yılın son çeyreğinde küresel petrol arzının talebi günlük yaklaşık 1,7 milyon varil aşmasını bekliyor.
2027 yılında ise arzın günlük ortalama 108,1 milyon varile yükselmesi ve talebin yaklaşık 3,8 milyon varil üzerinde gerçekleşmesi öngörülüyor.
Bu tablo ham petrol piyasasında fiyatların üzerindeki baskının devam edebileceğine işaret ediyor. Ancak arz fazlası beklentisi, bütün akaryakıt ürünlerinde aynı ölçüde rahatlama yaşanacağı anlamına gelmiyor.
Rafinerilerdeki sıkışıklık motorini pahalı tutuyor
Motorin fiyatlarının yüksek kalmasının temel nedenlerinden biri, petrolün işlenerek akaryakıta dönüştürülmesindeki kapasite ve sevkiyat sorunları.
Basra Körfezi’nden yapılan ham petrol ihracatı yeniden artarken motorin, jet yakıtı ve diğer rafine ürünlerin sevkiyatı savaş öncesindeki düzeylerinin oldukça altında bulunuyor.
Dünya genelinde rafinerilerin günlük işleme miktarı ekimde 81,3 milyon varile geriledi. Bu miktarın aralık ayında 84,7 milyon varile çıkması bekleniyor.
Ancak üretimdeki toparlanmanın, özellikle motorin piyasasındaki arz sıkıntısını kısa sürede tamamen gidermesi beklenmiyor.
Orta Doğu’daki sevkiyat aksaklıkları ve diğer önemli ihracat bölgelerindeki üretim sorunları, rafine ürün fiyatları üzerindeki baskıyı sürdürüyor.
Acil motorin stokları piyasaya veriliyor
Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkeler, akaryakıt piyasasındaki sıkışıklığı hafifletmek amacıyla stratejik stokların kullanımını hızlandırıyor.
Mevcut plan kapsamında şubat sonuna kadar yaklaşık 71 milyon varillik petrol ve petrol ürünü rezervinin piyasaya verilmesi öngörülüyor. Bunun yaklaşık 15 milyon varillik bölümünü motorin oluşturuyor.
Acil stokların kullanılması, rafineri üretimi ve uluslararası sevkiyatlar normale dönene kadar piyasadaki arz açığının hafifletilmesini amaçlıyor.
Ancak stokların piyasaya sürülmesi kalıcı üretim artışı sağlamıyor. Motorin fiyatlarında sürdürülebilir bir gerileme için rafineri kapasitesinin ve ürün sevkiyatlarının toparlanması gerekiyor.
Türkiye’de motorin fiyatları neden aynı hızda düşmüyor?
Küresel motorin piyasasındaki sıkışıklık, Türkiye açısından da önem taşıyor. Türkiye’deki akaryakıt fiyatları üzerinde ham petrol fiyatlarının yanı sıra uluslararası işlenmiş ürün fiyatları, dolar kuru, vergiler ve dağıtım maliyetleri etkili oluyor.
Bu nedenle petrolün varil fiyatındaki yüzde 32’lik gerilemenin Türkiye’deki motorin pompa fiyatlarına aynı oranda indirim olarak yansıması beklenemez.
Özellikle uluslararası motorin fiyatlarının yüksek kalması, ham petroldeki ucuzlamanın tüketiciye ulaşmasını sınırlandırabiliyor.
Motorin maliyetleri yalnızca araç sahiplerini değil, karayolu taşımacılığı, lojistik, tarım ve üretim faaliyetlerini de doğrudan etkiliyor.
Bu alanlardaki yüksek yakıt maliyetlerinin devam etmesi, taşımacılık giderleri ve ürün fiyatları üzerinden enflasyon baskısının sürmesine neden olabilir.
Küresel petrol arzındaki toparlanma fiyatlar açısından olumlu bir gelişme olsa da motorin piyasasındaki sıkışıklığın çözülmesi, rafinerilerin üretimlerini artırmasına ve uluslararası akaryakıt sevkiyatının normale dönmesine bağlı olacak. (Dünya Gazetesi)
