Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, son yıllardaki normalleşme çabalarından uzaklaşarak “soğuk rekabet” aşamasına geçti. Uzmanlar, sertleşen siyasi söylemlerin askeri gerilim riskini artırdığını ancak tarafların doğrudan çatışmadan kaçınmaya çalıştığını belirtiyor.
BBC’nin analizine göre Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, diplomatik normalleşme sürecinden çıkarak giderek artan bir gerilim hattına dönüştü. Liderler arasındaki sert açıklamalar ve karşılıklı suçlamalar sürerken, iki ülkenin askeri olarak karşı karşıya gelme ihtimali de uluslararası uzmanlar tarafından daha ciddi bir risk olarak değerlendiriliyor. Buna rağmen, hem Ankara hem de Tel Aviv’in olası bir doğrudan çatışmayı önlemek için askeri ve diplomatik kanalları açık tutmaya çalıştığı ifade ediliyor.
BBC’ye konuşan uzmanlar, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimin özellikle 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırıları ve ardından Gazze’de başlayan savaşla birlikte keskin biçimde tırmandığına dikkat çekiyor. Bu süreçte diplomatik normalleşme askıya alınırken, Türkiye’nin İsrail ile ticareti durdurma kararı ilişkilerdeki kırılmayı derinleştirdi.
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Doç. Dr. Tuğçe Ersoy, mevcut tabloyu “iç siyasetin dış politikayı şekillendirdiği bir süreç” olarak değerlendiriyor. Ersoy’a göre hem Türkiye’de hem de İsrail’de liderlerin sert söylemleri, büyük ölçüde iç kamuoyuna yönelik siyasi konsolidasyon amacı taşıyor. Bu nedenle iki ülke arasındaki ilişki, geçmişte tanımlandığı gibi bir “soğuk barıştan” çıkarak artık “soğuk rekabet” aşamasına geçmiş durumda.
Eski İsrailli diplomat Alon Pinkas da benzer şekilde liderlerin kullandığı dilin riskli olduğuna işaret ediyor. Pinkas, karşılıklı sert açıklamaların kontrolsüz bir tırmanmaya yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Londra’daki City St. George’s Üniversitesi’nden Prof. Amnon Aran ise bu söylemlerin her iki ülkede de siyasi tabanları konsolide etmeye yönelik olduğunu, ancak aynı zamanda çatışma ihtimalini artırdığını vurguluyor.
Olası gerilim alanları
Analize göre Türkiye ile İsrail arasında doğrudan bir askeri çatışma ihtimali düşük görülse de risk tamamen göz ardı edilmiyor. Uzmanlar, özellikle Suriye sahası, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs çevresinin iki ülkenin nüfuz alanlarının kesiştiği bölgeler olarak öne çıktığını belirtiyor.
Bu çerçevede, tarafların sahada karşı karşıya gelmesine yol açabilecek “kaza” ya da “yanlış hesaplama” ihtimali en büyük risklerden biri olarak değerlendiriliyor. Nitekim BBC’ye konuşan uzmanlar, 2025 yılında Azerbaycan’da Türk ve İsrailli askeri yetkililer arasında yürütülen çatışmasızlık mekanizması görüşmelerinin, bu tür senaryoları önlemeye yönelik önemli bir adım olduğuna dikkat çekiyor.
“Yeni İran” tartışması
İsrail siyasetinde zaman zaman dile getirilen “Türkiye yeni İran mı?” söylemi de analizde ele alınan başlıklardan biri. Uzmanlar, bu benzetmenin gerçekçi olmadığı konusunda hemfikir. Türkiye’nin NATO üyesi olması, Batı ile ekonomik ve siyasi bağlarının güçlü olması bu görüşün temel gerekçeleri arasında gösteriliyor.
Buna karşın, bazı İsrailli siyasetçilerin bu söylemi daha çok siyasi retorik olarak kullandığı ve Türkiye’ye yönelik sert eleştirilerin bir parçası haline getirdiği belirtiliyor.
Gelecek Beklentisi
BBC’ye göre kısa vadede Türkiye-İsrail ilişkilerinde bir yumuşama beklenmiyor. Uzmanlar, ilişkilerin yeniden toparlanabilmesi için karşılıklı güvenin yeniden inşa edilmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak mevcut siyasi atmosfer ve liderlerin söylemleri dikkate alındığında, iki ülke arasında yakın dönemde bir “normalleşme baharı” ihtimalinin zayıf olduğu değerlendiriliyor.
Bununla birlikte, hem Ankara hem de Tel Aviv’in doğrudan bir askeri çatışmanın maliyetlerinin farkında olduğu ve bu nedenle gerilimi belirli bir seviyenin altında tutmaya çalıştığı ifade ediliyor.
